چه‌كار كنيم كه فرزند ناخوانده‌اي ميهمان خانه ما نشود

براي جلوگيري از بارداري روش‌هاي مختلفي وجود دارد كه بايد با توجه  و نظارت پزشك متخصص‌تان آنها را دنبال كنيد

1 - IUD موثرترين شيوه پيشگيري از بارداري‌هاي ناخواسته است

2 - روش‌هاي ممانعتي مانع از انتقال بسياري از بيماري‌هاي جنسي مي‌شود

3 - شرم و حيا نبايد باعث شود كه زوج‌هاي جوان در مورد روش‌هاي پيشگيري از بارداري آموزش نبينند

آموزش تنظيم خانواده، زوج‌هاي فعال از نظر جنسي را قادر مي‌سازد ‌براي دوران بارداري خود در جهت به حداكثر رساندن نتايج مربوط به ‌جنين و مادر آماده شوند. بارداري‌هاي بدون برنامه‌ريزي قبلي و ناخواسته، سبب ايجاد مشكلات وسيعي در ‌زمينه بهداشت عمومي خواهند شد. روش‌هاي پيشگيري از بارداري‌ مي‌توانند يا به‌صورت برگشت‌پذير يا به صورت دائمي (عقيم‌سازي) باشند. روش‌هاي قابل برگشت ‌براساس ميزان اثرات‌شان در 3 گروه اصلي طبقه‌بندي مي‌شوند؛ رو‌ش‌هاي بسيار موثر (ميزان شكست معمولا كمتر از 3 درصد) روش‌هاي نسبتا موثر ‌(‌‌ميزان شكست بين 3 تا 10 درصد) و ساير ‌روش‌ها. گروه اول‌ شامل روش‌هايي هستند كه نيازمند دخالت كم ضرر هستند مانند‌ IUD و تز‌ريقات طولاني‌مدت. گروه دوم شامل روش‌هاي هورموني مانند قرص‌هاي ضدبارداري‌ و گروه سوم هم شامل‌ تمام روش‌هاي ممانعتي و رفتاري هستند.

روش‌‌هاي هورموني

قرص‌هاي ضدبارداري خوراكي بيشترين و پر استفاده‌ترين محصول اين دسته هستند. در اين قرص‌ها‌ از هورمون‌هاي استروئيدي جنسي استفاده شده ‌كه در قرص‌هاي جديد‌ به ميزان قابل ملاحظه‌اي اين هورمون‌ها را كاهش داده‌اند. در نتيجه عوارض جانبي و طبي آنها به‌طور قابل توجهي كاهش يافته است. همچنين تعداد كمي از زنان در سنين باروري هستند كه ‌در مصرف آنها مشكل پيدا مي‌كنند. قرص‌هاي ضدبارداري خوراكي يا به صورت مونوفازي(يك مرحله‌اي) يا مولتي‌فازي (چند مرحله‌اي‌) هستند.

پيشنهاد مي‌شود ‌هر خانمي  اولين قرص را در روز اول قاعدگي خود مصرف كند تا از نياز وي به روش ديگري براي جلوگيري صرف‌نظر شود‌ ولي بهتر است همراه با مصرف  اولين بسته قرص‌ها روش ديگري نيز استفاده شود.

روش‌هاي تركيبي هورموني از دو مكانيسم اصلي براي جلوگيري استفاده مي‌كنند:‌ 1- مهار تخمك‌گذاري 2- جلوگيري از ورود اسپرم به مجراي تناسلي.

با كاهش دوز هورمون‌ها در قرص‌ها عوارض جانبي آنها از جمله احتمال خطر سرطان سينه، سردرد، حساسيت سينه، تغييرات رفتاري، مشكلات گوارشي، گرفتگي‌هاي عضلاني و تغيير وزن كاهش مي‌يابد. همچنين لكه بيني و خونريزي ناگهاني پس از  يك الي3 ماه از مصرف قرص‌ها به تدريج بهبود مي‌يابد.

از فوايد قرص‌ها مي‌توان كاهش ميزان ابتلا به سرطان تخمدان و رحم، كاهش خونريزي قاعدگي، كم‌كردن دردهاي قاعدگي، پايين‌آوردن ريسك عفونت‌هاي لگني (PID)، اندومتريوز(ايجاد بافت نابه‌جا در تخمدان‌ها)، حاملگي خارج از رحم و بيماري‌هاي خوش‌خيم سينه را نام برد. بازگشت به باروري به‌طور متوسط تا 2 هفته بعد از قطع‌ قرص به‌وقوع مي‌پيوندد.

روش‌ هورموني ديگر استفاده از يك هورمون‌ تنها است كه يكي از آنها سيستم جلوگيري Norplant  است كه سيستمي كاشتني است. در اين روش 6 ايمپلنت در لايه‌ زير‌جلدي قسمت داخلي بالاي بازوي زن قرار داده مي‌شود تا به تدريج مقاديري از هورمون را آزاد كند. اين روش براي مدت 5 سال استفاده مي‌شود.

در روش‌Norplant II  از 2ميله استفاده مي‌شود و براي مدت 3‌سال جلوگيري ايجاد مي‌كند. روش ديگر جلوگيري هورموني انجام تزريقات داخل عضلاني است كه هر 3 ‌ماه يك‌بار صورت مي‌گيرد و ‌حاوي 150‌ميلي‌گرم هيدروكسي‌پروژسترون استات است.‌ اين روش براي  خانم‌هايي كه داروهاي طبي مثل داروهاي ضد‌تشنج استفاده مي‌كنند روش خوبي است. قرص‌هاي حاوي پروژستين‌ها به تنهايي در دوران شيردهي استفاده مي‌شود و نيازمند دقت زيادي در مصرف هر 24‌ساعت بوده و ميزان شكست آن 3 تا 9 درصد است.

ابزارهاي داخل‌ رحمي؛ IUD

ميزان شكست در اين روش مشابه عقيم‌سازي است. سهولت استفاده‌، ‌هزينه‌، نتيجه موثر و برگشت‌پذيري همگي از جنبه‌هاي جذب‌كننده IUD به شمار مي‌روند. در حال حاضر دو نوع IUD موجود است. IUD T380 مسي كه مدت استفاده آن 10 سال است و lng – ius mirera كه 5 ساله است. IUD‌هاي  مسي اسپرم‌كش‌هاي عملي هستند. حركات اسپرم به وسيله آنها به شدت كاهش‌يافته  و توانايي اسپرم براي لقاح‌يافتن با تخمك به‌وسيله‌ يون‌هاي مس مهار مي‌شود. تغييرات التهابي در رحم نيز اسپرم‌كش است. IUDهاي پروژستروني خونريزي قاعدگي را كاهش مي‌دهند، در حالي كه IUD مسي آن تا حدود 35 درصد افزايش مي‌دهد، بنابراين زناني با قاعدگي‌هاي شديد و دردناك بيشتر از IUDهاي پروژستروني سود مي‌برند.

بارداري‌هاي بدون برنامه‌ريزي قبلي و ناخواسته، سبب ايجاد مشكلات وسيعي در ‌زمينه بهداشت عمومي خواهند شد

روش‌هاي ممانعتي

اين روش فقط در زمان آميزش استفاده مي‌شود. كاندوم‌ به ميزان قابل ملاحظه‌اي احتمال انتقال بيماري‌هاي آميزشي از قبيل كلاميديا، سوزاك و‌‌HIV را كم مي‌كند.  كاندوم‌هاي زنانه نيز از قبيل ديافراگم و پوشش سرويكس وجود دارد كه كاربرد زيادي ندارند.

روش‌هاي رفتاري

خودداري از انجام مقاربت به‌صورت دوره‌اي در روزهايي كه احتمال خطر بارداري‌ بيشتر است. قطع قاعدگي به علت شيردهي تا 6 ماه اول كه به نوزادان شير مي‌دهند مي‌تواند روشي براي جلوگيري باشد. ميزان بارداري در اين مقطع‌2‌درصد است و پس از مدت 6 ماه بايد محافظت بيشتر شود، چون تخمك‌گذاري روي مي‌دهد.

پيشگيري از بارداري به‌صورت اورژانسي

توصيه مي‌شود جلوگيري اورژانسي در 72 ساعت اول آغاز ‌‌شود. اگر تا 12 ساعت بعد از مقاربت قرص‌هاي ضدبارداري ـ 2عدد ـ استفاده شود احتمال بروز بارداري نيم‌درصد خواهد بود، در صورتي كه اگر در مدت 60 تا 72 ساعت بعد از مقار‌بت پيشگيري آغاز شود احتمال به 4 درصد  افزايش مي‌يابد.

 در اين روش 2قرص با هم دوبار با فاصله 12ساعت استفاده مي‌شود.اين روش، روش ‌سقط كردن نيست و باعث سقط نمي‌شود و در‌‌ صورت بروز بارداري سبب ايجاد نقص‌هاي مادرزادي جنيني نيز نخواهد شد.

عقيم‌سازي

اين روش در زنان با سنين بالاي 30 سال استفاده مي‌شود كه در آن لوله‌هاي رحمي در يك عمل از روي شكم بسته خواهد شد. در روش عقيم‌سازي مردان (وازكتومي) مجاري و‌ازودفران تحت بي‌حسي موضعي قطع مي‌شود.